Αρτηριακή Υπέρταση: Τι πρέπει να γνωρίζουμε

Γράφει ο:
Νικόλαος Βαρβαρίγος
Επιστημονικός Υπεύθυνος Καρδιολογικού Τμήματος Medifirst Αλίμου.

Κίνδυνοι, διάγνωση και αντιμετώπιση

Στις 17 Μαΐου, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υπέρτασης, υπενθυμίζουμε τη σημασία της σωστής ενημέρωσης και πρόληψης για την αρτηριακή πίεση. Αρτηριακή υπέρταση είναι η αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από κάποια επίπεδα που θεωρούμε φυσιολογικά. Αφορά τόσο τη συστολική αρτηριακή πίεση (ΣΑΠ), γνωστή και ως «υψηλή πίεση» όσο και τη διαστολική πίεση (ΔΑΠ), που συχνά αποκαλείται «χαμηλή» ή της «καρδιάς».

Τα φυσιολογικά όρια σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες είναι για τη μεν ΣΑΠ κάτω από 140 mmHg (140 χιλιοστά υδραργύρου), για τη δε ΔΑΠ κάτω από 90 mmHg (90 χιλιοστά υδραργύρου). Τα επίπεδα αυτά βέβαια είναι χαμηλότερα αν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά συμβάματα, όπως είναι ο σακχαρώδης διαβήτης ή γνωστή στεφανιαία νόσος. Στις τελευταίες αμερικάνικες οδηγίες για την πίεση, ακόμη και επίπεδα ΣΑΠ 120-139 mmHg ή ΔΑΠ 80-89 mmHg θεωρείται ότι συνδέονται με αυξημένες πιθανότητες ανάπτυξης υπέρτασης, για αυτό και χαρακτηρίζονται ως προϋπέρταση.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα την υπέρταση, ας δούμε κάποιες βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις.

Γιατί έχει σημασία η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης;

Σε μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες στις οποίες συμμετείχαν χιλιάδες ασθενείς έχει αποδειχθεί ότι η αυξημένη πίεση σχετίζεται με αύξηση των εγκεφαλικών επεισοδίων, των εμφραγμάτων, των αγγειακών παθήσεων και της καρδιακής ανεπάρκειας, ενώ η μείωσή της στα αποδεκτά επίπεδα μειώνει την επίπτωσή τους. Επισημαίνεται δε ότι και οι δύο τύποι αρτηριακής υπέρτασης έχουν κλινική σημασία και η αύξηση όποιας εκ των δύο χρήζει αντιμετώπισης.

Η πίεση προκαλεί πάντα συμπτώματα;

Όχι, ένα μικρό μόνο ποσοστό εμφανίζει συμπτώματα, όπως πονοκέφαλο ή ζαλάδα. Οι περισσότεροι υπερτασικοί δεν εμφανίζουν συμπτώματα, παρά μόνο όταν εμφανίσουν επιπλοκές. Αυτό έχει άμεση σχέση και με την αντιμετώπιση και ρύθμιση της αρτηριακής υπέρτασης: το 1/3 των ασθενών παραμένουν αδιάγνωστοι, ενώ μόνο το 20-25% ρυθμίζεται ικανοποιητικά.

Πόσοι πάσχουν από αρτηριακή πίεση;

Περίπου το 25% των ενηλίκων, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, πάσχουν από υπέρταση. Η επίπτωση της υπέρτασης στα δύο φύλα είναι παραπλήσια, αν και στις γυναίκες καθυστερεί σημαντικά χρονικά η εμφάνισή της (γι’ αυτό και οι περισσότερες γυναίκες, υποτασικές σε μικρότερες ηλικίες, ανακαλύπτουν ξαφνικά στην κλιμακτήριο υπέρταση, πράγμα που το θεωρούν αδιανόητο).

Τι εννοούμε υπόταση;

Τιμές αρτηριακής πίεσης χαμηλές που συνδέονται με συμπτώματα όπως ζάλη, αδυναμία ή τάση για λιποθυμία. Συνήθως αξιολογείται η ΣΑΠ, ενώ χαμηλές τιμές ΔΑΠ δεν μας προβληματίζουν. Η υπόταση είναι αθώο συνήθως φαινόμενο, αφού εμφανίζεται στις περισσότερες νεαρές κυρίες, ενώ η αντιμετώπισή της είναι απλή και περιλαμβάνει συνήθως μόνο την λήψη νερού με κάποια αλμυρή τροφή, ενώ σπάνια χρήζει φαρμακευτικής αγωγής.

Πώς μετριέται η αρτηριακή πίεση;

Το μόνο που απαιτείται είναι η μέτρηση της πίεσης με ένα σφυγμομανόμετρο (υδραργυρικό ή αναλογικό) από ένα έμπειρο άτομο (καλύτερα γιατρό, νοσοκόμα ή φαρμακοποιό). Η μέτρηση μπορεί να γίνεται και με ηλεκτρονικό πιεσόμετρο.. Έχει μεγάλη σημασία το πλάτος της περιχειρίδας του πιεσομέτρου που θα πρέπει να καλύπτει το 40% της περιμέτρου του βραχίονα (γι’ αυτό και σε παχύσαρκα άτομα θα πρέπει η πίεση να μετράται με πλατύτερη περιχειρίδα, ενώ στα παιδιά ή σε πολύ αδύνατα άτομα απαιτείται ειδική μικρότερη περιχειρίδα από την συνηθισμένη).

Την πρώτη φορά η πίεση θα πρέπει να μετρηθεί και στα δύο χέρια, καθώς υπάρχουν αγγειακές παθήσεις που εμφανίζουν σημαντική διαφορά αρτηριακής πίεσης στα δύο χέρια. Σε αυτές τις περιπτώσεις ‘σωστή’ πίεση θεωρούμε την υψηλότερη ενώ η επίσκεψη σε ιατρό για την εξακρίβωση της αιτίας της διαφοράς στα δύο άνω άκρα είναι επιβεβλημένη. Πριν τη μέτρηση ο εξεταζόμενος θα πρέπει να κάθεται ήρεμα για τουλάχιστον πέντε λεπτά, ενώ η πίεση θα πρέπει να ληφθεί δύο φορές με μεσοδιάστημα 2 λεπτών. Αν η πίεση διαφέρει πάνω από 10 mmHg μετράμε επιπλέον φορές μέχρι 2 μετρήσεις να συμπίπτουν.

Τι κάνουμε όταν δεν μπορεί να «ακουστεί» καλά η πίεση;

Πριν την μέτρηση σηκώνουμε ψηλά για 1 λεπτό το προς εξέταση χέρι ή ανοιγοκλείνουμε δυνατά την παλάμη μας 5-10 φορές. Με αυτό τον τρόπο ενισχύουμε την ένταση του σφυγμού.

Με 1 παθολογική μέτρηση βάζουμε την ταμπέλα του υπερτασικού;

Όχι, απαιτούνται άλλες 2 παθολογικές τιμές πίεσης, με μεσοδιάστημα 1 εβδομάδος η κάθε μία, ώστε να χαρακτηριστεί κάποιος υπερτασικός.

Μπορεί η χρήση κάποιων φαρμάκων να ανεβάσει την αρτηριακή πίεση;

Ναι, φάρμακα αναλγητικά όπως τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, η κορτιζόνη ή αντισυλληπτικά μπορεί να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση.

Πώς παρεμβαίνουμε σε ένα υπερτασικό άτομο;

Κατ’ αρχάς: H καθοδήγηση του ασθενούς για τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης θα πρέπει να γίνεται από γιατρό. Έχει μεγάλη σημασία η ιατρική παρέμβαση, καθώς μόνο τα 2/3 των ασθενών που θα έπρεπε λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή και μόνο τα 2/3 από αυτούς ρυθμίζονται ικανοποιητικά. Oι ‘συμβουλές’ από φίλους και συγγενείς για ‘καλά’ φάρμακα θα πρέπει να δίνουν τη θέση τους στις ιατρικές οδηγίες.

Ειδικότερα:

1. Σε νεαρά άτομα επιβάλλεται εργαστηριακή διερεύνηση ώστε να αποκλειστεί οργανική αιτία της υπέρτασης, ενώ σε μεγαλύτερα (>50 ετών) η πίεση συνήθως είναι ιδιοπαθής.
2. Αν βρεθεί ήπια αυξημένη αρτηριακή πίεση παρεμβαίνουμε υγιεινοδιαιτητικά. Η πρώτη παρέμβαση αφορά τη ρύθμιση του σωματικού βάρους: Παχύσαρκα άτομα αδυνατίζοντας μπορούν να μειώσουν σημαντικά τα επίπεδα της αρτηριακής τους πίεσης. Για το ιδανικό σωματικό βάρος έχει χρησιμοποιηθεί ο δείκτης ΒΜΙ (δείκτης μάζας σώματος): (βάρος σε κιλά/ύψος σε μέτρα υψωμένα στο τετράγωνο). Ο δείκτης αυτός θα πρέπει να είναι μικρότερος από 25.
3. Θα πρέπει επίσης να μειωθούν ή να ελεγχθούν οι υπόλοιποι προδιαθεσικοί παράγοντες για καρδιαγγειακά νοσήματα όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπερλιπιδαιμία, το κάπνισμα.
4. Η άσκηση θα πρέπει να ενθαρρύνεται. Καθημερινό περπάτημα μιας ώρας αποτελεί ιδανική θεραπευτική παρέμβαση, ενώ η ισομετρική άσκηση, όπως η ανύψωση βαρών (βάρη σε γυμναστήριο) καλό είναι να αποφεύγεται.
5. Επιβάλλεται δίαιτα πλούσια σε λαχανικά και γαλακτοκομικά, αποφεύγοντας τα λιπαρά. Οι αυστηρές δίαιτες έχουν μόνο πρόσκαιρα αποτελέσματα και δεν συνιστώνται.
6. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η μείωση της πρόσληψης αλατιού. Έχει αποδειχθεί ότι μειώνοντας στο μισό την πρόσληψη αλατιού από το φαγητό, τα επίπεδα της πίεσης υποχωρούν κατά 4-6 mmHg.
7. Η κατανάλωση αλκοόλ θα πρέπει να αποφεύγεται καθώς σε συνδυασμό με την πίεση προδιαθέτει σε αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, ενώ το ίδιο το αλκοόλ επιδρώντας στον μεταβολισμό των αντιυπερτασικών φαρμάκων τροποποιεί τη δράση τους.
8. Η οδηγία για διακοπή του καπνίσματος είναι επιβεβλημένη επειδή εκτός των άλλων, μαζί με την υπέρταση δρουν συνεργικά βλαπτικά πάνω στο αγγειακό ενδοθήλιο και προάγουν την αθηρογένεση.
9. Άτομα με σακχαρώδη διαβήτη θα πρέπει να αντιμετωπίζονται επιθετικότερα, καθώς ενώ στον γενικό πληθυσμό αποδεκτά επίπεδα αρτηριακής πίεσης θεωρούνται αυτά κάτω από 140/90mmHg, στους διαβητικούς θεωρούνται κάτω από 130/85 mmHg, ενώ η ύπαρξη νεφρικής βλάβης (αυξημένα επίπεδα κρεατινίνης, εμφάνιση μικροαλβουμινουρίας στα ούρα), η αμφιβληστροειδοπάθεια (αιμορραγίες ή εξιδρώματα) και η υπερτροφία της αριστεράς κοιλίας της καρδιάς επιβάλλουν επιθετικότερη ρύθμιση της υπέρτασης.

Αν η πίεση δεν ελέγχεται μόνο με την υγιεινοδιαιτητική παρέμβαση;

Τότε θα απαιτηθεί η χορήγηση αντιυπερτασικών φαρμάκων. Τις περισσότερες φορές για σωστή ρύθμιση θα απαιτηθούν δύο ή περισσότερα φάρμακα. Τα κύρια αντιυπερτασικά φάρμακα χωρίζονται στις ακόλουθες ομάδες: διουρητικά, β-αποκλειστές, ανταγωνιστές ασβεστίου, αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου, ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ και α-αποκλειστές. Ανάλογα με τις συνυπάρχουσες παθήσεις προτιμούμε και τα αντίστοιχα αντιυπερτασικά: στους στεφανιαίους ασθενείς τους β-αποκλειστές, στα άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου, ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης ΙΙ και διουρητικά, στα διαβητικά άτομα αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου.

Μερικές χρήσιμες συμβουλές για την αρτηριακή πίεση

• Τα υπερτασικά άτομα που λαμβάνουν φάρμακα πρέπει για οποιαδήποτε τροποποίηση της αγωγής τους να συμβουλεύονται τον γιατρό τους και να προβαίνουν τακτικά σε εργαστηριακό έλεγχο που θα περιλαμβάνει την καρδιά με ΗΚΓ και υπέρηχο καρδιάς, τα μάτια, τους νεφρούς και το αγγειακό σύστημα.
• Ανάλογα με τις εποχές του χρόνου μπορεί να χρειασθεί αναπροσαρμογή της δοσολογίας (το καλοκαίρι συνήθως μειώνεται η πίεση λόγω της εφίδρωσης και της αγγειοδιαστολής και μειώνουμε την δόση των διουρητικών).
• Τα αντιυπερτασικά φάρμακα χορηγούνται συνεχώς, προγραμματισμένα και όχι όποτε κάποιος μετρά μια αυξημένη πίεση να λαμβάνει τότε το φάρμακο.
• Τα ηλικιωμένα άτομα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται όσον αφορά τη ρύθμιση και τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης το ίδιο με τα νεότερα άτομα. Θα πρέπει παρόλα αυτά να προσέχουν και να σηκώνονται σταδιακά ώστε να αποφύγουν ορθοστατικά επεισόδια.
• Αν ένα υπερτασικό άτομο εμφανίζει συνεχώς υψηλή πίεση και έντονη κεφαλαλγία με συγχυτικά φαινόμενα, θα πρέπει να οδηγηθεί σε νοσοκομείο και να αντιμετωπισθεί κατάλληλα.

Κύριες αντενδείξεις αντιυπερτασικών φαρμάκων (ανάλογα με την κατηγορία)

• Διουρητικά: ουρική αρθρίτιδα, ιστορικό σοβαρής υπονατριαμίας
• β-αποκλειστές: άσθμα, σοβαρή βραδυκαρδία
• Ανταγωνιστές ασβεστίου (μη διυδροπυριδίνες): σοβαρή βραδυκαρδία
• Ανταγωνιστές ασβεστίου (διυδροπυριδίνες): ταχυαρρυθμίες, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια
• Αναστολείς ΜΕΑ και ανταγωνιστές υποδοχέων αγγειοτασίνης: υπερκαλιαιμία, αμφοτερόπλευρη στένωση νεφρικών αρτηριών, κύηση, ιστορικό αγγειοιδήματος
• α-αποκλειστές: ορθοστατική υπόταση

Υπέρταση και εγκυμοσύνη

Υπέρταση στην κύηση εμφανίζεται σε περίπου 5% των κυήσεων, ενώ στο ¼ των περιπτώσεων αυτών η πίεση προϋπάρχει.

• Στις περιπτώσεις που η πίεση προϋπάρχει η έκβαση της εγκυμοσύνης είναι καλή και γι’ αυτό -επιτρέπεται η κύηση. Το μόνο που είναι απαραίτητο είναι ο σωστός έλεγχος της αρτηριακής πίεσης.
• Στις περισσότερες περιπτώσεις η πίεση εμφανίζεται για πρώτη φορά και συνήθως σε πρωτοτόκες γυναίκες μετά την 20η εβδομάδα της εγκυμοσύνης συνδυαζόμενη με οιδήματα, πρωτεϊνουρία και αύξηση του ουρικού οξέος. Η μορφή αυτή ονομάζεται προεκλαμψία και είναι επικίνδυνη τόσο για τη ζωή της μητέρας, όσο και για την ανάπτυξη του εμβρύου. Η πιο βαριά μορφή της είναι η εκλαμψία, στην οποία η έγκυος παρουσιάζει γενικευμένους σπασμούς, συνήθως κατά τη διάρκεια του τοκετού.
• Τα αντιυπερτασικά φάρμακα που χορηγούμε στην κύηση είναι η μεθυλντόπα, οι β-αποκλειστές και αγγειοδιασταλτικά όπως η υδραλαζίνη, ενώ αναστολείς ΜΕΑ και ανταγωνιστές υποδοχέων αγγειοτασίνης αντενδείκνυνται.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υπέρτασης, αξίζει να θυμόμαστε ότι η υγεία της καρδιάς είναι πολύτιμη. Η πρόληψη, η σωστή ενημέρωση και η έγκαιρη διάγνωση είναι το κλειδί για την αποφυγή σοβαρών καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Προγραμματίστε σήμερα το ραντεβού σας σε μία από τις παρακάτω μονάδες υγείας που σας εξυπηρετεί:

• Αθηναϊκή Γενική Κλινική: 2106475000
• Medifirst Αμαρουσίου: 2111054900
• Medifirst Αργυρούπολης: 2109919222
• Medifirst Περιστερίου: 2111075300