Γράφει η:
Μπούμπα Έλενα MD, PhD, Στρατιωτική Ιατρός, Χειρουργός ΩΡΛ Ενηλίκων / Παίδων
Συνεργάτης Αθηναϊκής Γενικής Κλινικής
Συνεργάτης Medifirst Περιστερίου
Η Παγκόσμια Ημέρα Ακοής στις 3 Μαρτίου αποτελεί μια σημαντική υπενθύμιση για κάτι που συχνά θεωρούμε δεδομένο: την ικανότητά μας να ακούμε. Από όλες τις αισθήσεις, η ακοή μας ίσως είναι η πιο πολύτιμη. Αν αναλογιστούμε τους ήχους που μας περιβάλλουν καθημερινά, κατανοούμε πως η ακοή, μας επιτρέπει να επικοινωνούμε, να δουλεύουμε αλλά και να παραμένουμε ασφαλείς από ενδεχόμενους κινδύνους.
Σε αντίθεση με τις αλλαγές στην όραση, που συχνά γίνονται άμεσα αντιληπτές, η απώλεια ακοής τείνει να εμφανίζεται σταδιακά. Πολλοί άνθρωποι προσαρμόζονται χωρίς να το συνειδητοποιούν, αυξάνοντας την ένταση της τηλεόρασης, ζητώντας από τους άλλους να επαναλάβουν ή αποφεύγοντας θορυβώδη περιβάλλοντα. Με την πάροδο του χρόνου, η απώλεια ακοής μπορεί να επηρεάσει την επικοινωνία, τις σχέσεις, την ψυχική ευεξία, ακόμη και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Γιατί η ακοή είναι τόσο ευάλωτη
Τα ηχητικά κύματα ταξιδεύουν μέσω του ακουστικού πόρου, δονούν το τύμπανο και τα οστάρια του μέσου αυτιού. Αυτές οι δονήσεις φτάνουν στο έσω αυτί, όπου τριχωτά κύτταρα μετατρέπουν τον ήχο σε ηλεκτρικά σήματα που αποστέλλονται στον εγκέφαλο.
Αυτά τα τριχωτά κύτταρα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα και δεν αναγεννώνται αν υποστούν βλάβη. Γι’ αυτό είναι σημαντική η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση.
Συχνές αιτίες βλάβης της ακοής στην καθημερινή ζωή
Πολλοί συνδέουν την απώλεια ακοής με τη γήρανση ή τον έντονο βιομηχανικό θόρυβο. Στην πραγματικότητα, μερικοί από τους μεγαλύτερους κινδύνους προέρχονται από καθημερινές συνήθειες.
Ακουστικά και ο κανόνας 60/60
Η ακρόαση μουσικής ή βίντεο μέσω ακουστικών αποτελεί μέρος της καθημερινότητας για πολλούς ανθρώπους. Το πρόβλημα δεν είναι η χρήση των ακουστικών καθεαυτή, αλλά η ένταση και η διάρκεια ακρόασης.
Ήχοι σε πολύ υψηλή ένταση για παρατεταμένο χρονικό διάστημα μπορούν να βλάψουν τα τριχωτά κύτταρα. Τα ένθετα ακουστικά, τοποθετούνται κοντά στο τύμπανο και μπορούν να μεταδώσουν ήχο σε υψηλότερες εντάσεις απ’ όσο αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι.
Ένας χρήσιμος κανόνας είναι ο κανόνας 60/60: διατηρήστε την ένταση στο 60% ή λιγότερο και την ακρόαση στα 60 λεπτά, ακολουθούμενη από διάλειμμα.
Θορυβώδη περιβάλλοντα
Συναυλίες, αθλητικές εκδηλώσεις, μαθήματα γυμναστικής, μπαρ και κινηματογράφοι μπορούν να φτάσουν σε επίπεδα ήχου που επιβαρύνουν την ακοή. Εξοπλισμός κήπου, ηλεκτρικά εργαλεία και οικιακές συσκευές επίσης ενέχουν κινδύνους.
Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε δυνατό θόρυβο, ακόμη κι αν φαίνεται ανεκτή, μπορεί να έχει σωρευτική επίδραση με την πάροδο του χρόνου.
Επαγγελματικός θόρυβος
Άτομα που εργάζονται στις κατασκευές, στη βιομηχανία, στην υγεία, στη μουσική ή στις μεταφορές μπορεί να εκτίθενται καθημερινά σε θόρυβο. Η σταθερή χρήση προστασίας ακοής είναι απαραίτητη, ακόμη κι αν ο θόρυβος φαίνεται συνηθισμένος.
Παθήσεις του αυτιού
Συχνές ωτίτιδες, συσσώρευση υγρού, τραυματισμοί από μπατονέτες, ύπαρξη κεριού ή ορισμένα φάρμακα μπορούν να συμβάλλουν σε αλλαγές στην ακοή.
Πόσο δυνατά είναι «πολύ δυνατά»;
Ο ήχος μετριέται σε ντεσιμπέλ (dB). Ορισμένοι ήχοι μπορεί να είναι άμεσα ενοχλητικοί (π.χ. παλμικοί ήχοι όπως ο ήχος από σφυρί), ενώ άλλοι μπορούν να προκαλέσουν σταδιακή βλάβη (σταθεροί ήχοι).
Γενικά, ήχοι στα 70 ντεσιμπέλ ή χαμηλότερα θεωρούνται ασφαλείς για τους περισσότερους ανθρώπους. Η διάρκεια είναι εξίσου σημαντική με την ένταση του θορύβου. Ιδιαίτερα για 8ωρη εργασία δεν πρέπει να ξεπερνά τα 85 db. Όσο πιο δυνατός είναι ο ήχος, τόσο λιγότερος χρόνος απαιτείται για να προκληθεί βλάβη. Ήχοι πάνω από 100 ντεσιμπέλ μπορούν να προκαλέσουν βλάβη μέσα σε λίγα λεπτά.
Συνήθεις ήχοι και τα ντεσιμπέλ τους
- Ψίθυρος: περίπου 30 ντεσιμπέλ.
- Κανονική συνομιλία: 50-60 ντεσιμπέλ.
- Κυκλοφορία πόλης ή πολυσύχναστα εστιατόρια: περίπου 85 ντεσιμπέλ.
- Συναυλίες, αθλητικές εκδηλώσεις: έως 110 ντεσιμπέλ.
- Συσκευές προσωπικής ακρόασης στη μέγιστη ένταση: έως 110 ντεσιμπέλ.
- Πυροτεχνήματα: έως 160 ντεσιμπέλ.
Πρώιμα σημάδια απώλειας ακοής
Η απώλεια ακοής συχνά περνά απαρατήρητη διότι αναπτύσσεται σταδιακά. Συνήθη σημάδια περιλαμβάνουν:
- Ζητάτε από τους άλλους να επαναλάβουν.
- Αύξηση της έντασης της τηλεόρασης περισσότερο απ’ όσο προτιμούν οι άλλοι.
- Δυσκολία παρακολούθησης συνομιλιών σε θορυβώδη περιβάλλοντα.
- Εμβοές.
- Δυσκολία στην ακρόαση ήχων υψηλών συχνοτήτων.
Η σχέση μεταξύ απώλειας ακοής και γνωστικής υγείας
Όταν η ακοή μειώνεται, ο εγκέφαλος καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια για να ερμηνεύσει τους ήχους και την ομιλία. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η αυξημένη προσπάθεια μπορεί να αποσπά πόρους από τη μνήμη και τη σκέψη. Υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ απώλειας ακοής και αυξημένου κινδύνου γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Αν και η απώλεια ακοής δεν προκαλεί άμεσα άνοια, η έγκαιρη αντιμετώπισή της μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της μακροπρόθεσμης εγκεφαλικής λειτουργίας και της πνευματικής δραστηριότητας. Άτομα με απώλεια ακοής μπορεί επίσης να αποσύρονται κοινωνικά, κάτι που μπορεί να επηρεάσει περαιτέρω τη γνωστική υγεία.
Πρακτικοί τρόποι προστασίας της ακοής
Η προστασία της ακοής δεν απαιτεί δραστικές αλλαγές. Μικρές συνήθειες μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
- Μειώστε την ένταση. Αν οι άλλοι μπορούν να ακούσουν τη μουσική από τα ακουστικά σας, πιθανότατα είναι πολύ δυνατά.
- Κάντε διαλείμματα ακρόασης. Δώστε χρόνο στα αυτιά σας να ανακάμψουν μετά από έκθεση σε δυνατό θόρυβο.
- Χρησιμοποιήστε προστασία ακοής. Ωτοασπίδες ή ειδικά ακουστικά μείωσης θορύβου είναι χρήσιμα σε συναυλίες ή κατά τη χρήση θορυβώδους εξοπλισμού.
- Φροντίστε τη γενική σας υγεία. Η σωστή διαχείριση χρόνιων παθήσεων (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης) υποστηρίζει και την υγεία της ακοής.
- Προγραμματίστε ελέγχους ακοής. Ένας αρχικός έλεγχος είναι χρήσιμος ακόμη κι αν δεν έχετε παρατηρήσει αλλαγές. Οι τακτικοί έλεγχοι βοηθούν στην έγκαιρη ανίχνευση προβλημάτων.
Πότε να απευθυνθείτε σε ΩΡΛ
Αν παρατηρήσετε αλλαγές στην ακοή σας, επίμονο κουδούνισμα στα αυτιά ή δυσκολία στην παρακολούθηση συνομιλιών, είναι σημαντικό να εξετασθείτε από ΩΡΛ.
Παρά τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η απώλεια ακοής, πολλοί άνθρωποι αναβάλλουν τον έλεγχο. Συχνές αιτίες είναι η πεποίθηση ότι πρόκειται απλώς για μέρος της γήρανσης ή η εντύπωση ότι τα ακουστικά βαρηκοΐας δεν θα βοηθήσουν. Τα σύγχρονα ακουστικά βαρηκοΐας είναι μικρότερα, πιο άνετα και πιο αποτελεσματικά.
Η ακοή είναι ένα πολύτιμο αγαθό. Η προστασία της είναι επένδυση όχι μόνο για τα αυτιά σας, αλλά και για τις σχέσεις σας, την ανεξαρτησία σας και την υγεία του εγκεφάλου σας. Διατηρώντας την παραμένετε συνδεδεμένοι με τους ήχους που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία.
